راز موفقیت نمایشگاه بین­المللی کتاب تهران در چند کلمه خلاصه می­شود: رویداد­سازی، تبلیغات، در دسترس­بودن، و جذابیت محیطی. همین عوامل باعث شده است تا تهران، در اریبهشت­ماه هر سال، شاهد عظیم­ترین رویداد فرهنگی خاورمیانه باشد.

   اردیبهشت­ماه سال 1385، یعنی آغاز اولین نیمسال تحصیلی­ام در مقطع کارشناسی ارشد ارتباطات (مدیریت رسانه)، مصادف شده بود با انتشار کتاب ارزشمند دکتر مهدی محسنیان­راد، با عنوان ایران در چهار کهکشان ارتباطی؛ سیر تحول تاریخ ارتباطات در ایران، از آغاز تا امروز. كتاب كه گويا حاصل تلاش هفت‌ساله‌ي استاد بود، در سه مجلد و با حدود دوهزار صفحه، توسط انتشارات سروش منتشر شده بود و ما هم به توصیه­ی استاد محسنیان­راد آن را خواندیم و هرچند بر کهکشان جدید ایشان، انتقادها و پرسش­هایی وارد شد، اما از کلیت آن فراوان آموختیم[1]. [رجوع کنید به (نقد 1)، (نقد 2)، تا ...  (نقد 14) و پاسخهایی به نقد کتاب ایران در چهار کهکشان ارتباطی از دکتر محسنیان راد!]

   امسال دقیقاً دو سال از آن زمان سپری شده است و بیست و یکمین نمایشگاه بین­المللی کتاب تهران، اکنون میزبان کتاب دو جلدی دیگری است که حاصل زحمات حدوداً چهارساله­ی دکتر غلامرضا آذری در جایگاه مترجم است. کتاب «تاريخ تحليلي علم ارتباطات: رويكردي شرح‌ حال‌نگارانه» اثر پروفسور اورت ميچل راجرز، استاد فقید ارتباطات و روزنامه­نگاری دانشگاه نیومکزیکو (آلبوکروکو) با عنوان اصلی A History of Communication Study: A Biographical Approach در سال 1997 به چاپ رسیده است و بيش از 50 استاد ارتباطات و 30 دانشكده و دانشگاه ارتباطي معتبر جهان آن را تأييد كرده‌اند و بيش‌تر مراكز علمي ـ آموزشي نيز آن را به عنوان يكي از منابع درسي مرجع معرفي كرده‌اند[2]. همچین کتاب 938 صفحه­ای تاریخ تحلیلی علم ارتباطات شامل مقدمه و تحشیه­ای به قلم دکتر آذری است که با وسواس و دقت نظر خاصی، نوشته شده است. (برای تهیه کتاب ßنک پانویس)

   به هر حال دوشنبه 16 اردیبهشت­ماه، فرصتی دست داد تا این­بار به توصیه­ی دکتر آذری، به نمایشگاه کتاب سری بزنم و ضمن خرید این کتاب و ملاقات اتفاقی ایشان، به اتفاق، چند ساعتی را به بازدید و بررسی کتابهای ناشران خارجی -در حوزه ارتباطات و رسانه­ها- بپردازیم. در هیمن اثنا متوجه حضور دکتر مهدی محسنیان راد شدیم و عکس بالا خاطره­ای شد از دو استاد ارتباطات در نمایشگاه کتاب امسال، تا به همراه گزارمانی بر دو کتاب ارزشمند و خواندنی، از دریچه­ی این وبلاگ به شما خوانندگان ارجمند پیشکش شود!  

     متأسفانه بسياري از دانشجويان، عليرغم آنكه براي گذراندن دوره دكترا تلاش مي­كنند، اما آن را نمي­خواهند! اين عقيده كه، پيامد يك پروژه دكترا، در پيشرفت دانش سهمي بديع دارد، ايده­آل به نظر نمي­رسد؛ ولي درك ماهيت دكترا، به دليل تصوري بيش از اين، واقعيت است (فيليپس و پيو، ۱۳۷۵، ص۵۱) [1].

   در واقع تلاش براي كسب اين مدرك، اساساً از يك فرايند آموزش تحقيقات پيروي مي­كند و ممكن است در اين رهگذر، از عبارت "سهمي بديع" سوء تعبير شود! به عبارت بهتر، منظور از سهمي بديع، كشفي خارق­العاده كه رشته علمي مزبور را از اساس متحول كند، نيست و دانشجوياني كه حتي به طور ناآگاهانه يا جزئي اين طور فكر مي­كنند، بديهي است كه دوره دكترا را بسيار مأيوس­كننده بيابند.

    با پذيرش اين نكته در مي­يابيم كه برخي از دانشجويان علوم اجتماعي [و علوم انساني] كه تحقيقات كوهن (Kuhn, 1970) را، در مورد تغييرات الگوي فكري [2] در تاريخ علوم طبيعي مطالعه كرده­اند، با كمي دلخوري و اوقات تلخي بگويند:«اَه، يعني منظور شما اين است كه گرفتن دكترا يعني فقط سروكار داشتن با علوم طبيعي؟» منظور دقيقاً همين است!

    تغييرات الگوي فكري، تحولاتي عمده در روشهاي توضيح دادن است و اين تحولات، فقط وقتي محقق مي­شوند كه نواقص و كاستي­هاي روش­هاي قديمي، محدوديت بيشتري ايجاد كنند. علوم طبيعي، تحقيقاتي عادي هستند، كه در حين تغييرات نظري انجام مي­گيرد. نقش آن در بررسي روش­هاي كلي، توضيح دادن مطالب و استخراج مشكلات و ابهاماتي است كه روش مزبور، هنوز قادر به توجيه آنها نيست.

    بهتر است تغييرات روشهاي الگوي فكري را به بعد از دوره دكترا موكول كرد. هر چند عملاً هم، همين اتفاق خواهد افتاد! نظريه نسبيت (كه مثالي كلاسيك از تغيير روش الگوي فكري، نسبت به فيزيك نيوتن و پس از آن است) موضوع رساله­ي دكتراي آلبرت اينشتين نبود، بلكه رساله­ي دكتراي او تحقيقي انديشمندانه درباره نظريه حركت وابسته به براون[3] بود. كتاب "داس كاپيتال" (Das Kapital) نوشته ماركس نيز، از رساله­ي دكترايش استخراج نشد، بلكه او نيز در رساله­ي دكترايش به بررسي نظريه­هاي يك فيلسوف مهجور يوناني پرداخت. بنابراين اخذ مدرك دكترا نيز در همين حرفه­اي­گري­ها نهفته است!

    اگر بخواهيم تصوري بيش از اين داشته باشيم، فقط خود را مأيوس كرده­ايم؛ چه امروزه خصوصاً در كشور خودمان شاهد انبوهي از دارندگان مدارك دكترا هستيم كه در كسوت استادي نيز، تغييرات الگوي فكري را دنبال نكرده­اند.

نقدي بر سفره هفت­سين 1387 در كاخ سفيد

ارج نهادن به يكي از تمدن­هاي كهن تاريخ بشريت

يا

تأكيد بر برجسته­سازي مجدد محور شرارت

مصاحبه، ترجمه، و تنظيم: حسين بصيريان

    موضوع برپايي سفره هفت سين در كاخ سفيد، كه نوروز امسال (1387) براي اولين­بار رخ داد، سوژه­اي شد تا نظرات 7 تن از اساتيد ارتباطات دانشگاه­هاي ايران و ايالات متحده را جويا شوم.

    نمونه­ انتخابي، شامل پنج نفر از اساتيد داخلي (از دانشگاه­هاي مختلف ايران) و دو نفر از اساتيد خارجي (از ايالات متحده) بودند، كه به ترتيب حروف الفبا عبارتند از:

دكتر آذري، استاديار دانشگاه آزاد اسلامي

دکتر بشیر، استاديار دانشگاه امام صادق (ع)

پروفسور تهرانيان، استاد دانشگاه هاوايي- ايالات متحده

دكتر عبداللهيان، دانشيار دانشگاه تهران

پروفسور كمالي­پور، استاد دانشگاه پوردو- ايالات متحده

دكتر گيويان، استاديار دانشكده صدا و سيما

دكتر مهديزاده، استاديار دانشگاه علامه طباطبايي

   ديروز، بيستم اسفندماه 86 از دو پايان نامه كارشناسي ارشد مديريت رسانه (نحوه پذیرش: کنکور سراسری)، در دانشكده صدا و سيما دفاع شد. در جلسه نخست كه از ساعت 9:45 صبح آغاز شد آقاي بهنام رضاقلي­زاده به عنوان سومين فارغ­التحصيل مقطع كارشناسي ارشد مديريت رسانه[1] از پايان نامه خود با عنوان نحوه برجسته سازي اخبار انرژي هسته اي ايران در بخش فارسي سايتهاي بي بي سي و صداي آمريکا طي سالهاي 1385-1383 به راهنمايي دكتر گيويان و مشاوره دكتر دادگران دفاع كرد. داوري اين پايان نامه بر عهده آقايان دكتر سعيدآبادي و دكتر نعمتي اناركي بود.

   پس از ارائه آقاي رضاقلي­زاده، دكتر نعمتي ابتدا به نقاط قوت اين تحقيق اشاره كرد و منبع نويسي آن را خوب ارزيابي كرد. همچنين با توجه به فيلتر بودن هر دو سايت مورد بررسي (بخش فارسي سايت صداي آمريكا و بخش فارسي سايت بي.بي.سي) تلاش دانشجو  را در این خصوص مناسب برشمرد. همچنين چند ايراد شكلي به پايان نامه وارد شد كه دانشجو ملزم به تصحيح آنها در فرجه تعيين شده، گرديد.

   سپس دكتر سعيدآبادي به عنوان داور دوم ضمن مهم شمردن موضوع پرونده هسته اي ايران، در خصوص ضرورت و اهميت تحقيق مطالب آورده شده را ناكافي دانست. پس از آن به نقل قولهاي آورده شده ايراداتي وارد و در نهايت به بخش ارائه پيشنهادها پرداخته شد. در اين بخش دكتر سعيدآبادي بجز يك پيشنهاد، مابقي آنها را كلي گويي دانست.

   نهايتاً اين پايان نامه با درجه ممتاز و كسب نمره 5/18 پذيرفته شد و جلسه راس ساعت 11 خاتمه يافت.

 عکس با اندازه اصلی

در جلسه دوم كه از ساعت 11:30 در محل گروه ارتباطات دانشكده صدا و سيما آغاز شد، آقاي محمدباقر سپهري به عنوان چهارمين فارغ­التحصيل كارشناسي ارشد مديريت رسانه، به دفاع از پايان نامه خود با موضوع بررسی عوامل موثر بر استفاده کنندگان اردبیلی از شبکه های ماهواره ای کشورهای ترکیه و جمهوری آذربایجان پرداخت. در اين پايان­نامه نيز كه به راهنمايي دكتر گيويان و مشاوره دكتر دادگران انجام شده بود، آقايان بني­هاشمي و دكتر رضي به عنوان داور به ايراد نظر پرداختند.

   پس از استماع سخنان آقاي سپهري، ابتدا آقاي بني هاشمي ضمن تشكر از تلاش دانشجو و دلسوزي وي -بدون ورود به بحث روش­شناسي- (به زعم خود)، به سوگيري محقق (دانشجو) از شروع چكيده تا بخش نتيجه­گيري اشاره كرد. بني­هاشمي در ادامه بدون توجه به اينكه روش تحقيق در اين پايان­نامه پيمايشي بوده و نمونه­گيري به صورت دردسترس به شيوه گلوله برفي[2] انجام گرفته است، به ذكر اين نكته پرداخت كه خوب بود محقق به محتواي اين شبكه­ها (شبكه­هاي ماهواره­اي تركيه و آذربايجان) نيز مي­پرداخت! وي با بيان اين مطلب كه دانشجو در چند موضوع خيلي سايه­اي (!) حركت كرده است، يادآور شد كه اي كاش بحث سانسور هم در اين تحقيق باز شده بود! بني­هاشمي در پايان گفت: "موضوع در جلد جنگ رواني و بسيار هوشمندانه انجام گرفته است و اينجاست كه بايد خط وسط رفتن­ها به سمت خودمان بيايد... در نتيجه گيري هم بيشتر به سمت همگرايي رفته­ايد."

   سپس دكتر رضي به بحث روش­شناسي پرداختند و به تعميم ناپذير بودن تحقيق كه دانشجو نيز در ابتدا اشاره كرده بود، تأكيد كردند. پس از آن سوالات ايشان به سمت چگونگي طرح اين موضوع (نطفه اصلي شكل­گيري بحث) در ذهن محقق كشيده شد. در خاتمه مسأله ماهواره داشتن يا نداشتن دانشجو نيز از سوي دكتر رضي -البته به صورتي آميخته با طنز- مورد پرسش قرار گرفت و ايشان مجتمع مسكوني خودشان را كه سرشار از ديش و رسيور است، مثال بارزي از گرايش به شبكه­هاي برون­مرزي دانستند!

   اين پايان­نامه نيز –عليرغم شایستگی، و انتظار حاضران در جلسه- در پايان درجه ممتاز و نمره 18 (!) كسب كرد!

عکسی از جلسه دفاع که پس از اعلام نمره ۱۸ آقای سپهری در جمع اساتید حاضر نشد!

ضمن تبریک به آقایان رضاقلی زاده و سپهری، براي خواندن چكيده پايان­نامه­ها ادامه مطلب را كليك كنيد!

   دوشنبه ۱۰ دی ماه ۸۶، همزمان با برگزاری آخرین جلسه درس مدیریت رسانه (۲) توسط دکتر علی اکبر فرهنگی، کلاسهای دوره کارشناسی ارشد مدیریت رسانه ورودیهای ۲-۸۴ نیز به پایان رسید. قرار است دوست عزیزم جناب آقای خبازی خلاصه ای از اهم مطالب این کلاس را ارسال کند که به محض دریافت، در این وبلاگ قرار خواهم داد.

برای دیدن عکس یادگاری اینجا را کلیک کنید.

ضمن تشکر از آقای خبازی، برای دیدن فهرست مطالب کلاسی نیز، بر روی ادامه مطلب کلیک کنید.

   دوره جدید مجله تخصصی ژورنالیسم رادیو-تلویزیونی افق (شماه ۵۸) ویژه اتاق خبر به مدیر مسوولی دکتر نصر اللهی و سردبیری آقای اکبرزاده جهرمی دانشجوی دکتری ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی، به تازگی منتشر شده است.

 رسانه ملی، حسن فتحی را فتح کرد!

   سازمان سنجش آموزش کشور، مواد امتحانی و ضرایب دروس زیر مجموعه علوم ارتباطات اجتماعی (کد ستاره دار *۱۱۳۸) امسال را اعلام کرد. در دفترچه جدیدی که سازمان سنجش منتشر کرده است، ضرایب دو رشته علوم ارتباطات اجتماعی و مدیریت رسانه برای نخستین بار دچار تغییرات ماهوی شده اند.

   صبح امروز دانشکده صدا و سیما میزبان فیلسوف سینمای ایران، داریوش مهرجویی بود. این نشست که حدوداً از ساعت ۱۰ صبح آغاز شد، بیش از دو ساعت به طول انجامید و طی آن کارگردان مطرح سینمای ایران، در مورد فلسفه و سینما با دانشجویان به گفتگو پرداخت.

   داريوش مهرجويي که متولد 1318 تهران و فارغ التحصيل فلسفه از دانشگاه U.C.L.A آمريكا است، پس از بازگشت به ايران فعاليت سينمايي اش را با كارگرداني و نويسندگي فيلم الماس 33 در سال 1346 آغاز كرد و سپس با فيلم «گاو» يكي از مطرح ترين و متفاوت ترين فيلم در تاريخ سينماي ايران را ساخت. او پس از انقلاب با «هامون» كه مورد استقبال وسيع منتقدان و تماشاگران قرار گرفت، دوره تازه اي را در كارش آغاز كرد. از فعاليت هاي دیگر وي ميتوان به ساخت فيلم كوتاه اشاره كرد كه در جايگاه خود از بهترين فيلم هاي كوتاه ايراني است^۱.

   آقای مهرجویی در این نشست، ۹۹ درصد کار سینما را روایت و اقتباس از داستانهای ادبی دانست، و از اینکه در ایران به اقتباس توجه زیادی نمی شود، ابراز تاسف کرد. مهرجویی در پاسخ به سوالی در خصوص ساخت فیلم برای مخاطب خاص و عام یادآور شد که نمیتوان هیچکس را برای پرداختن به ادبیات و هنر مورد توجه گروه خاص یا روشنفکر جامعه سرزنش کرد، چراکه امپرسیونست ها و آوانگاردهایی چون ونگوک^۲ نیز ، هنری را آفریدند که اگرچه از درک مردم زمانه خودشان خارج بود، اما امروز مخاطب عام و زیادی پیدا کرده است. او همچنین خطاب به دکتر فهیمی فر -تنها عضو هیات علمی حاضر در جلسه که بانی این نشست نیز بود- از نحوه پخش برنامه های سینمایی،خصوصاً سینما چهار و شیوه نقد مجری-کارشناسان تلویزیونی به شدت انتقاد کرد، و یادآور شد که پخش "نسخه های قراضه و بد کیفیت"، به همراه توضیحات مفصل کارشناسان این برنامه ها، دو عامل مهم در سلب انگیزه مخاطبان و علاقه مندان دیدن فیلمهای خوب تاریخ سینما هستند.

   عصر امروز نیز قرار است، با حضور عوامل پربیننده ترین سریال رمضان امسال -میوه ممنوعه- نشستی دیگر در سالن آمفی تئاتر دانشکده صدا و سیما برگزار شود، که امیدوارم بتوانم گزارشی از آن نیز در این وبلاگ بنویسم.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

^۱. برای خواندن زندگی نامه و فیلم شناسی داریوش مهر جویی اینجا را کلیک کنید.

^۲. Vincent Van Gogh نقاش بزرگ هلندي

   همانطور که پیشتر اعلام شده بود (وب سایت رسانه نگاری)، دیروز جلسه دفاع از پایان نامه کارشناسی ارشد دیگری در رشته علوم ارتباطات (تحقیق) برگزار شد. در این جلسه دوست عزیزمان آقای حسن آذری از موضوع خود با عنوان "بازنمایی فرهنگ های محلی در تلویزیون ایران؛ تحلیل گفتمان انتقادی فرهنگ لری در سریال باران بهاری" که به راهنمایی دکتر هرمزی زاده و مشاوره دکتر گیویان انجام داده بود در حضور داوران جلسه، آقایان دکتر باهنر و دکتر نعمتی انارکی به خوبی دفاع کرد و پایان نامه اش درجه عالی (نمره ۱۹) کسب نمود.

   شماره سی و هفتم ماهنامه علمی-تخصصی رادیو با موضوع رادیو، موسیقی منتشر شد! هرچند انتقادهای زیادی را به این مجله وارد میدانیم که به زعم کارشناسان ارتباطات، علمی و تخصصی بودنِ آن را زیر سوال می برد، اما به دلیل توزیع نامطلوب و عدم اطلاع رسانی به هنگام (حتی در وب سایت خودشان) که از ضعف های عمده اش محسوب میشود، چکیده ی مقاله ی چاپ شده ام، با عنوان «موسیقی جاز سیاه پوستان» را در اینجا می آورم.